Yeni Medya Ütopya Mı Distopya Mı?

Yapay zekânın gündelik hayata hızla yerleşmesiyle birlikte bugün yeniden alevlenen “bu teknolojiler işimizi elimizden alacak mı” tartışması, esasen çok daha eski bir sorunun güncel görünümüdür: Yeni medya, insanlığın hayrına işleyen bir teknoloji midir; yoksa kendine özgü nitelikleriyle karanlık bir çağın lokomotifi mi? Elinizdeki kitap tam da bu soruyu merkezine almakta ve onu ütopya ile distopya arasındaki gerilim üzerinden kurmaktadır. Ütopya ve distopya yalnızca birer edebî tür değil, toplumların kendi geleceklerini düşünme biçimleridir. Platon’un Devlet’inden More’un Ütopya’sına, Bacon’ın Yeni Atlantis’inden Bellamy’nin Geriye Bakış’ına uzanan hatta teknoloji, refahın ve adaletin aracı olarak tasavvur edilir. Zamyatin’in Biz’inde, Huxley’nin Cesur Yeni Dünya’sında, Orwell’ın 1984’ünde ve Bradbury’nin Fahrenheit 451’inde ise aynı teknoloji, gözetimin, tahakkümün ve rızanın imalatının aracına dönüşür. İki anlatı arasındaki mesafe, çoğu zaman araçların kendisinden değil; bu araçların kimin elinde, hangi amaçla ve hangi sınırlar içinde kullanıldığından doğar. Yeni medya, bu tartışmanın bugünkü zeminidir. Etkileşim, hipermetinsellik, kitlesizleştirme ve sayısallaşma gibi özellikleriyle geleneksel medyadan köklü biçimde ayrılan bu ortamlar; bilgiye erişimi demokratikleştirme, alt kültürlerin sesini duyurma ve yeni katılım biçimleri üretme kapasitesi taşımaktadır. Aynı ortamlar, mahremiyet anlayışının dönüşümüne, veri ihlallerine, algoritmik yanlılığa, kutuplaşmaya, filtre balonlarına ve dijital takibe de kaynaklık etmektedir.